10 Οκτ 2015

Τεχνο-οντολογία και post-matrix



Το σύγχρονο κοινωνικό φαντασιακό ακολουθεί κατά μεγάλο βαθμό τον επιστημονικό σχεδιασμό και τη βιομηχανική παραγωγή των κατ’ ευφημισμό τεχνουργημάτων του. Η εύκολη και άπειρη αναπαραγωγή τους έχει απορροφήσει τόσο πολύ τη σημασία του πραγματικού κόσμου που στην επιφάνεια της μοντέρνας συνείδησης αυτό που επιπλέει είναι μηχανικά εργαλεία και εμπορικά αγαθά. Απολιθωμένα σε αυτό τον ωκεανό ανούσιων επινοημάτων τα ΙΚΕΑ έπιπλα του μυαλού φαίνονται να έχουν προσεκτικά προετοιμαστεί, πακεταριστεί και παραδοθεί από τα συστηματικά διασυνδετικά ενεργήματα της επιστημονικής έρευνας, της βιομηχανικής παραγωγής και της διανομής της αγοράς. Στην αντίπερα όχθη, τα όρια της ανθρώπινης δυναμικότητας καθορίζονται για το αγοραστικό κοινό από μία πληθώρα επιστημονικών μετρήσεων και κανονικοποιημένων προσδοκιών. Η νέα ιδέα του ουμανισμού έχει μετασχηματιστεί από την πάλαι ποτέ μεταφυσική εικόνα της σε μία τεχνοσυστημική ουτοπία. Το κοινωνικό φαντασιακό σκιαγραφείται πλέον από τις συλλογικές προσδοκίες για τη μελλοντική παραγωγή μίας τεχνολογικής τάξης πραγμάτων που θα μπορούσε κανείς να την πει τεχνο-οντολογία.

Η τεχνο-οντολογία είναι ένας τρόπος σκέψης προσαρτημένος σε τεχνικές που δίνουν σχήμα και πλαίσιο στα όντα σαν να είναι όργανα τα οποία αποτελούν λειτουργικά εργαλεία ενός μηχανικού κόσμου. Κατανοεί δηλαδή ότι ήδη υπάρχει ή έχει έρθει στο φως της συνείδησης ως κάποιου είδους εργαλείο ή το μετατρέπει σε τέτοιο. Ως άφεγγη φουτουριστική συνέχεια του εργαλειακού διαφωτισμού παίρνει μορφή επιστημονικού τεχνοκρατικού σκοταδισμού, κοινωνικού ολοκληρωτισμού και ιδεολογικής χειραγώγησης. Στην τεχνο-οντολογία οι μηχανές κατασκευάζονται ως αιτιατοί δαίμονες με στόχο να ενδυναμώσουν υποτίθεται τους χρήστες τους με απεριόριστη εφεδρεία κάποιου αποθέματος δυναμικού. Η λειτουργική και η εξέλιξη των τεχνών κινείται πάνω στο επιμηθεϊκό μότο του «σκέφτομαι όσο πειραματίζομαι και ανακαλύπτω» και περιορίζει το όλο κύκλωμα αίτιου αιτιατού του κόσμου σε μία προσπάθεια αποθήκευσης δυναμικού για μελλοντική χρήση. Τα Gigabytes είναι σημαντικότερα από το περιεχόμενο. Η δημιουργία χάνεται σαν σκοπός πνευματικής οντογένεσης και ολοκληρώνεται απλά σαν ένας βρόγχος με αυτοσκοπό την προσπάθεια να διατηρήσει και να αυξήσει την ιδίαν υπεραξία ακολουθώντας ένα σπιράλ εξέλιξης στο οποίο φυλακίζεται από την ίδια του μηχανικότητα.

Με το να απομακρύνει τον άνθρωπο από το να μπορεί να ζει ανάμεσα κι έξω από τα πλαίσια ύπαρξης που αυτή ορίζει και περιχαρακώνει, η τεχνο-οντολογία τον αποξενώνει από την ουσία της ζωής μετατρέποντας τον σε ζωντανό-νεκρό. Διασκευάζει όλα τα άτομα με ένα καλούπι ιδιώτη που λειτουργεί αποκλειστικά για το δικό του συμφέρον και εν αγνοία του εκπληρώνει το σκοπό του σαν εξάρτημα ενός διανθρώπινου σχεδιασμού. Σχεδιασμός που δεν μπορεί να καθοριστεί στα στενά πλαίσια της ιδιωτικής ύπαρξης και συνεπώς ο σκοπός του παραμένει τελείως διαφορετικός και αφανής από αυτόν των εξαρτημάτων του. Τη διαφορά αυτή του σκοπού μεταξύ του όλου και των μερών του η τεχνο-οντολογία καταφέρνει να την μετατρέψει σε εργαλείο ανατροφοδότησης της, με το να ανακυκλώνει το παραγωγικό δυναμικό αλλά και το προκάτ κοινωνικό φαντασιακό μέσω των ελεύθερων αγορών και να καθιστά το σύστημα της οριακά κλειστό.

Στην πολύ αρχή η ανάπτυξη της τεχνο-οντολογίας υποσχέθηκε την ενδυνάμωση της ανθρωπότητας με την τεχνητή αναπαραγωγή αποθεμάτων δυναμικού που θα μπορούσε να ικανοποιήσει κάθε είδους ανθρώπινο σχεδιασμό. Όσο όμως αυτή η διαδικασία άδειαζε από ανθρώπινη σκέψη και μεταβιβαζόταν σε μη ανθρώπινα αντικείμενα και νοητικά εργαλεία, η σφαίρα των ανθρώπινων αποφάσεων και της ανθρώπινης δημιουργικότητας περιορίστηκε και οριοθετήθηκε από ένα δίκτυο μηχανών και θεωρημάτων. Η ανθρώπινη ύπαρξη αλλοτριώθηκε και ζομποποιήθηκε αφού η τεχνο-οντολογία απομύζησε την δυναμική του ανθρώπινου υποκειμενισμού μετατρέποντας τη σε εξαντικειμενικευμένο μηχανισμό. Η τεχνο-οντολογία έτσι κατάφερε να διαχωρίσει τη διαδικασία της σκέψης  από την ίδια τη σκέψη αφού πέτυχε να επαναδομήσει τη σκέψη ως εργαλειακή λήψη αποφάσεων και να επανακαθορίσει όλο το περιεχόμενο της ύπαρξης μιας και η ίδια το τροφοδοτεί. Με δύο λόγια η τεχνο-οντολογία δημιούργησε ένα matrix ικανό να συντηρηθεί από την ανακύκληση των μερών του κρατώντας τα ικανοποιημένα στο επίπεδο των επίπλαστων επιθυμιών και ενός ρηχού φαντασιακού.

Κατά ένα ιδιότυπο τρόπο έτσι η τεχνο-οντολογία καταφέρνει να ανταποκριθεί σε ένα σύνολο ιδεολογημάτων και να δώσει την στρεβλή πεποίθεση πως μπορεί να ολοκληρώσει ένα πλήθος ιδεολογιών. Διατηρεί τα μέσα παραγωγής ιδιωτικά και επιτρέπει την ιδιωτική απόλαυση ή την φαντασιωσική τάση προς κάτι τέτοιο. Κρατά τα ουσιαστικά μέσα παραγωγής, τα εξαρτήματα-μαζάνθρωπους, τελείως κοινά, ίδια και ομοιογενή, κι αφήνει την εντύπωση πως όλοι μοιραζόμαστε τα ίδια κοινά αγαθά. Και εκεί που στο παρελθόν ο άνθρωπος ήλπιζε να τελειοποιηθεί εναρμονίζοντας τον εαυτό σε κάποια ιερή τάξη μέσω προσευχών και λατρειών, η τεχνο-οντολογία αντικαταστεί ακόμη και τις πιο μεταφυσικές προσδοκίες με μία εικόνα φουτουριστικού post-apocalyptic παραδείσου. 

Συνεπώς, εν μέσω ενός υποσχόμενου τεχνολογικού μεσσιανισμού, η τεχνο-οντολογία επιτρέπει τη κοινωνία να βρίσκεται κάτω από την ιδιόμορφη ψευδαίσθηση της ελευθερίας της απόλαυσης ενός (νεο)φιλελευθερισμού και της ισότητας της ομοιογένειας των κοινών ενός κομμουνισμού. Στη πράξη η ατέλειωτη επανάληψη των οικονομικών και πολιτικών κύκλων όχι μόνο δεν επιλύει τις διαβρωτικές πολιτικο-οικονομικές αδικίες αλλά παραδόξως τις δικαιολογεί ως τελείως απαραίτητες για την επιβίωση της. Όσο οι μεγαλύτεροι πολιτικοί και οικονομολόγοι δεν μπορούν να αλλάξουν τις θεμελιώδεις δομές  παρά είναι μέρος του προβλήματος εξαντλούμενοι στα όρια βραχυπρόθεσμων αναλύσεων, πολιτικών και επαναληπτικών διαδικασιών, θα αποτελούν κομμάτι της αυτοτροφοδοτούμενης τεχνο-οντολογίας, που σαν ουροβόρο φίδι δε μπορεί να υπερβεί τα όρια του ίδιου της αυτοκανιβαλισμού.

Από τη στιγμή που κάθε κόσμος είναι κατασκευασμένος μέσα στα όρια της φαντασίας του δημιουργού του, κάθε κατασκευή της φαντασίας είναι και μεθόριο της ικανότητας του δημιουργού να φανταστεί τον εαυτό του. Η διάκριση μεταξύ του σκεπτόμενου που οραματίζεται και της ίδιας του της σκέψης παραμένουν μέσα στο μυαλό του ίδιου του υποκειμένου: Το φανταστικό αντικείμενο εγκλείεται στο φανταστικό πεδίο του οραματιστή την ώρα που το ίδιο υποκείμενο κατοικεί στο φανταστικό κόσμο της δικιάς του δημιουργίας. Εφόσον ο ενεστώτας της φαντασίας και του φαντασιαζόμενου αλληλοεξαρτώνται, το περιεχόμενο του οραματισμού αλλάζει το υποκείμενο κάθε φορά που αυτός το αλλάζει. Εν προκειμένω το φανταστικό matrix της τεχνο-οντολογίας έχει συνεπάρει σαν όνειρο τον άνθρωπο κι έχει καταφέρει να πείσει ακόμη και τον πιο αφυπνισμένο urban cypher πως η άγνοια είναι ευτυχία και ότι το μόνο που τελικά χρειάζεται είναι ένα καλό ψητό ζουμερό steak.

Έχοντας εθιστεί στη λύσσα της δικιά της φαντασιωσικής μονομανίας και ματαιοδοξίας η ανθρωπότητα κατ’ επανάληψη σκοτώνει τους θεούς της για τις ατελέσφορες υποσχέσεις μίας κάποιας ουτοπικής υπερ-επικράτησης εναντίον του θανάτου ή της φύσης. Ταυτόχρονα σκοτώνει το υπερβατικό σε ένα πόλεμο όπου όλοι οι ήρωες εμφανίζονται επί οθονών. Η τεχνική τάξη του κόσμου έτσι προβάλλει τιτανική. Αυτοδικαιωτική. Τα ιδεολογήματα ρέπουν στα σκαλοπάτια της. Ο θεός είναι κατά συρροήν νεκρός. Οι ζωντανοί – νεκροί ζούνε σατανικά τη μη ζωή τους. Η τεχνο-οντολογία αποξενώνει την ίδια τη ζωή από τον εαυτό της. Αποστραγγίζει το ίδιο το πνεύμα της ανθρωπότητας μέσα στη δίνη τεχνητά καδραρισμένων όντων. Ο τεχνο-μεσσιανισμός καρφώνει το δράκο του κοινωνικού φαντασιακού σε βράχο ελπίζοντας πως η τιθάσευση της δυναμικής του σε μία ρηχή επανάληψη θα πολλαπλασιάσει τον εαυτό, ενώ στη πραγματικότητα πολλαπλασιάζει το φαύλο παρελθόν. Κατοπτρικά έτσι και αναπόδραστα η ανθρωπότητα, φαντασιώμενη μία πνευματική ανωτερότητα που δε της αναλογεί όπως ο Προμηθέας με τη φωτιά, ακολουθεί την τιτανική μοίρα :Την κυκλική επανάληψη των παθών με το επαναλαμβανόμενο χάσιμο και την επαναδημιουργία του ύπατος του ασυνειδήτου και την απώλεια κάθε πραγματικής ικανότητας πνευματικής οντογένεσης, όντας η ίδια καρφωμένη σε βράχο.

Αναλογιζόμενος τις στρεβλές εκδοχές θιασωτών του zeitgeist της τεχνο-οντολογίας όπως ο Πολ Μέισον, δε μπορεί κανείς να παραγνωρίσει πως σε ότι αφορά την είσοδο στη μετα-καπιταλιστική εποχή έχουν δίκιο. Μόνο που παραγνωρίζουν μία σωρεία συμπτωμάτων. Η εσωτερική αποκτήνωση σαν ιός οδηγεί στην εκδήλωση βαθέων ενστίκτων που σπεύδουν να κρυφτούν πίσω από τα παρδαλά χρώματα μίας selfie. Οι αλήτες,τα ζόμπι και τα ρομπότ κάνουν πάρτι πάνω στα κόκκαλα των προγόνων και του όποιου αξιακού υποβάθρου διατεινόμενοι τους σημαντικούς. Ο δηλητηριώδης αέρας της έπαρσης καταστρέφει τις όποιες πηγές οντογένεσης και η τέχνη ακολουθεί αισθητική αρρωστημένης πασαρέλας. Οι σιωπηλοί ξερνάνε μίση και ζήλιες. Η τυραννία των ποιμένων ιδρύεται πάνω στην ελαφρότητα των αδυνάτων και η εκάστοτε διάκριση είναι προσβολή της αρχής της διανθρώπινης δομής της τεχνο-οντολογίας.  Ναι, το διανθρώπινο σύστημα – θηρίο της τεχνο-οντολογίας, το μυθικό τέρας Λεβιάθαν, έχει καταφέρει καλά τα δουλειά του. Κηρύσσει το τέλος της ιστορίας και σαν Κρόνος αυτοανακηρύσσεται άρχοντας του κόσμου τούτου  καταβροχθίζοντας τα παιδιά του. Μέσα σε αυτές τις συνθήκες ο άνθρωπος νομίζει πως εξέρχεται του matrix, νομίζει πως βγαίνει από το πλατωνικό σπήλαιο, από τη κοιλιά του κήτους, ενώ εισέρχεται ακόμη πιο βαθιά.

Όταν λοιπόν το post-matrix της τεχνο-οντολογίας δεν επιτρέπει καμία διαφυγή. Όταν η κατρακύλα στη κόλαση του προσωπικού αφηγήματος της ανθρωπότητας την καταστεί υπόδικο του εαυτού της. Όταν ο φαύλος κύκλος χαράσσει μέλλον ζοφερό  σαν χάξλεϋινό ή οργουελικό κόμικ. Όταν η επόμενη στιγμή είναι τώρα σαν επεισόδιο εφιαλτικής σαπουνόπερας και η κάθε γραμμή οδηγεί στο ατελεύτητο σημείο του θανάτου και της παρακμής. Όταν τα προφανή και τα σωστά είναι απάτες. Όταν στις απλές ερωτήσεις δεν υπάρχουν απαντήσεις. Όταν ο κατακλυσμός φαντάζει σαν ευλογία. Τότε η Αποκάλυψη του κόσμου παραμένει απροσδόκιμη. Τότε ο κόσμος δε χρειάζεται έναν ήρωα.

Δε χρειάζεται έναν νέο ήρωα που είναι επικρατέστερος από κάθε άνθρωπο και ταυτόχρονα ενδόμυχα ανθίσταται σε αυτό όσο κανένας υπερ-ήρωας.  Δε χρειάζεται έναν ήρωα που δίνει υπόσταση στο απόλυτο δυναμικό του ανθρώπου ώστε να γίνει ο εαυτός του. Δε χρειάζεται έναν ήρωα που η απόλυτη απουσία του από τις προσπάθειες της ανθρωπότητας να ολοκληρώσει τον κόσμο δικαιολογεί την απόλυτη εν δυνάμει παρουσία του. Δε χρειάζεται έναν ήρωα που θα γίνει η αναφορά του κοινωνικού φαντασιακού και όχι η υπεραξία των διανοημάτων του. Δε χρειάζεται έναν ήρωα που παρόλο που μπορεί κατασκευάζει ΑΙ και sci-fi δημιουργήματα ή ακόμη μπορεί να ταξιδεύει στο χρόνο, δε του διαφεύγει πως δεν υπάρχει απόδραση από τη φυλακή του ήθους του. Δε χρειάζεται κανένα ήρωα. Χρειάζεται ανθρώπους.